Skuteczne zarządzanie laboratorium to takie kierowanie ludźmi, procesami i systemem zarządzania (np. zgodnym z normą ISO/IEC 17025:2018), które pozwala konsekwentnie dostarczać ważne wyniki: w terminie, bezstronnie i z zachowaniem poufności.

Brzmi jak definicja ze słownika, prawda? Tymczasem w praktyce to codzienna walka z chaosem: z porozrzucanymi kartkami, wiedzą zamkniętą w głowie jednej osoby i audytem, który „jakoś się odbędzie”. Zadajmy więc sobie proste pytanie: czy nasze laboratorium działa dzięki systemowi, czy mimo niego?

Poniżej kilka myśli na ten temat. A jeśli któraś z nich wyda się Ci warta dłuższej rozmowy, to dobra wiadomość: będzie ku temu okazja podczas IV Konferencji Laboratoryjnie.pl „Skuteczne zarządzanie laboratorium”, 12–14 kwietnia 2027 r. w Kielcach.

W skrócie

•     Skuteczne laboratorium opiera się na kompetentnym personelu, powtarzalnych procesach i systemie zarządzania, który służy ludziom, a nie audytorowi.

•     Audyt wewnętrzny sprawdza, czy robimy to, co deklarujemy. Przegląd zarządzania pokazuje, dokąd zmierzamy i jakie decyzje trzeba podjąć.

•     Relacje z klientem zaczynają się przed badaniem: od rzetelnego przeglądu zapytania, oferty i umowy.

•     Bezstronność i poufność to fundament zaufania, który najłatwiej stracić przez drobne, codzienne zaniedbania.

Dlaczego personel jest ważniejszy niż najdroższy aparat?

Najlepszy chromatograf niewiele zdziała w rękach kogoś, kto nie wie, dlaczego robi to, co robi. Norma ISO/IEC 17025 w wymaganiach dotyczących zasobów stawia kompetencje personelu na pierwszym planie. Wymaga określenia kompetencji, upoważnienia osób do konkretnych czynności, nadzoru i szkoleń. Dla kierownika laboratorium to jednak nie formalność, tylko pytanie zarządcze: kto w moim zespole naprawdę potrafi to zrobić, a kto tylko „widział, jak się to robi”?

Skuteczne zarządzanie personelem opiera się na kilku prostych nawykach:

  • Plan szkoleń z konkretnym celem (np. „za pół roku dwie osoby potrafią samodzielnie obsłużyć nową metodę”, a nie „szkolenie z jakości, bo trzeba”).
  • Przejrzyste upoważnienia – każdy wie, co wolno mu autoryzować, a czego jeszcze nie.
  • Wdrożenie nowych osób według scenariusza, a nie metodą „obserwuj Anię przez dwa tygodnie”.
  • Wiedza zapisana w procedurach, a nie tylko w pamięci najbardziej doświadczonych pracowników (urlop, choroba czy wypowiedzenie potrafią to boleśnie zweryfikować).

Jak optymalizować procesy w laboratorium, nie tracąc kontroli?

Optymalizacja kojarzy się z cięciem kosztów i skracaniem czasu. W laboratorium warto widzieć ją inaczej: jako ograniczanie przypadkowości. Proces zaczyna się, zanim próbka trafi na wagę, czyli od zapytania klienta, a kończy po wydaniu sprawozdania i obsłudze ewentualnej uwagi. Każdy etap ma swoje wąskie gardła.

Zamiast pytać „jak pracować szybciej?”, zacznijmy od pytań diagnostycznych:

  • Gdzie próbki najdłużej czekają i dlaczego?
  • Ile sprawozdań wymaga poprawek i co jest najczęstszą przyczyną?
  • Które czynności wykonujemy „bo zawsze tak było”, a które naprawdę wpływają na ważność wyniku?
  • Jakie ryzyka i szanse widzimy w kluczowych procesach (norma wprost wymaga ich uwzględnienia)?

Dobrze dobrane wskaźniki (np. czas realizacji zlecenia, liczba reklamacji, odsetek powtórzonych badań) pozwalają zamienić odczucia w dane. Uwaga na pułapkę: optymalizacja nie może oznaczać pomijania kontroli. Jeśli proces stał się szybszy kosztem zapewnienia ważności wyników, to nie usprawnienie, tylko dług, który spłaci się z odsetkami.

Czym jest system zarządzania zgodny z ISO 17025?

To zestaw reguł, procedur i zapisów, który sprawia, że laboratorium działa w sposób powtarzalny i udokumentowany, a jego wyniki da się obronić. Norma jest dokumentem ogólnym, więc stosuje się do jednoosobowej pracowni i do dużej organizacji. Z tego wynika jej elastyczność, ale też odpowiedzialność: to laboratorium decyduje, jak szczegółowo opisze swoje procesy.

Najlepszy test jakości systemu jest prosty: czy nowy pracownik po tygodniu wie, co ma robić i gdzie szukać odpowiedzi? Jeżeli tak, to system żyje. Jeżeli wszyscy dzwonią do jednej osoby, to mamy dokumentację do szuflady. Szczególnie niebezpieczne jest wdrażanie cudzych wzorów rozwiązań „jeden do jednego”. System może być znakomity, spełniać wymagania normy, a mimo to nie pasować do naszej codzienności.

Zobacz artykuł: Oswoić ISO 17025

Audyt wewnętrzny i przegląd zarządzania: do czego służą?

To dwa narzędzia, które często traktuje się jak coroczny obowiązek, a które mogą być najlepszym wsparciem kierownika.

Audyt wewnętrzny sprawdza, czy laboratorium działa zgodnie z wymaganiami normy i własnymi procedurami. Powinien być planowany, a audytorzy powinni być bezstronni wobec audytowanej działalności. Norma nie narzuca stałej częstotliwości; program audytów ma uwzględniać m.in. ważność procesów, zmiany w laboratorium i wyniki wcześniejszych audytów. Najcenniejsze audyty szukają okazji do poprawy, a nie winnych. Dobry audytor zostawia po sobie nie tylko listę niezgodności, lecz także pytania, nad którymi warto się zastanowić.

Przegląd zarządzania to moment, w którym kierownictwo patrzy na laboratorium z lotu ptaka. Na jego wejściu znajdują się m.in. wyniki audytów, skargi, informacje zwrotne od klientów i personelu, adekwatność zasobów, zmiany w zakresie i ilości pracy oraz wyniki działań zapewniających ważność wyników. Z przeglądu mają wynikać decyzje: o zasobach, celach, usprawnieniach.

Najprościej ująć to tak: audyt jest lustrem (czy robimy to, co deklarujemy), a przegląd mapą (dokąd zmierzamy i czego do tego potrzebujemy). Pułapka jest jedna: przegląd traktowany jak formularz podpisywany raz w roku. Jeśli po przeglądzie nic się nie zmieniło, nie podjęto żadnej decyzji i nikt nie dostał zadania, to zadajmy sobie szczerze pytanie, po co się spotykaliśmy.

Jak budować dobre relacje z klientami laboratorium?

Relacja z klientem nie zaczyna się od wyniku, tylko od rozmowy o oczekiwaniach. Przegląd zapytań, ofert i umów to jedna z najważniejszych (i najczęściej niedocenianych) procedur w systemie. Pozwala upewnić się, że rozumiemy potrzebę klienta, że mamy odpowiednie metody, zasoby i kompetencje oraz że wiemy, jak przedstawimy wynik, np. czy klient oczekuje stwierdzenia zgodności ze specyfikacją i według jakich zasad ma być ono wydawane.

Klient przychodzi do nas, aby rozwiązać swój problem, a nie po to, by dostać kolejny. Dlatego traktujmy skargi i uwagi jako cenny sygnał. Reklamacja to często darmowa konsultacja procesu, na którą sami byśmy nie wpadli. Warto ją przeanalizować, wyciągnąć wnioski i przenieść je na przegląd zarządzania.

Dlaczego bezstronność i poufność są tak ważne?

Bo na nich opiera się zaufanie. Wynik może być technicznie bez zarzutu, ale jeśli klient nie ma pewności, że laboratorium działa niezależnie i dba o jego tajemnice, to wartość tej pracy gwałtownie spada.

Bezstronność oznacza obiektywizm i brak wpływu nacisków. Laboratorium powinno stale identyfikować ryzyka dla bezstronności: powiązania z innymi podmiotami, zależności finansowe, relacje ze zleceniodawcą czy presję wynikającą z potrzeby uzyskania „odpowiedniego” wyniku. Słowo „stale” ma tu znaczenie: sytuacja zmienia się razem z firmą.

Poufność wymaga prawnie wiążących zobowiązań, ale prawdziwym testem jest codzienność. Rzadko ktoś ujawnia informacje świadomie. Dużo częściej dzieje się to przez nieuwagę. Gdzie szukać ryzyk?

  • wspólny dysk lub folder z zapisami z różnych zleceń, do których dostęp ma zbyt wiele osób,
  • rozmowy o zleceniu w miejscach, gdzie mogą ich słuchać osoby spoza zespołu,
  • dokumenty pozostawione na biurku lub przy drukarce,
  • zdjęcia i notatki „dla siebie” wykonane w pracowni,
  • gość w laboratorium (serwisant, audytor, potencjalny klient), który widzi więcej, niż powinien.

Dlaczego warto przyjechać do Kielc?

Wszystkie te tematy (ludzie, procesy, system, audyty, klienci, bezstronność i poufność) przeplatają się w codziennej pracy każdego laboratorium. Dlatego IV Konferencja Laboratoryjnie.pl „Skuteczne zarządzanie laboratorium” zaprasza do rozmowy o nich w praktyce.

Termin i miejsce: 12–14 kwietnia 2027 r., Hotel Binkowski ★★★★, Kielce.

W programie między innymi:

  • „Audyt oczami audytora” – najczęstsze błędy w systemie zarządzania (Marta Tytko),
  • panel „LabSummit” o współczesnych wyzwaniach laboratorium (upoważnienia, rola kierownika ds. jakości, cyberbezpieczeństwo, poufność, nadzór nad wyposażeniem w czasach AI),
  • KPI w laboratorium (dr inż. Monika Partyka),
  • sztuczna inteligencja jako „drugi audytor” (Katarzyna Szymańska),
  • zarządzanie ludźmi: komunikacja międzypokoleniowa, porządkowanie rozwijającej się firmy i prawo pracy w 2027 r.,
  • wykorzystanie PT/ILC i świadectw wzorcowania (dr inż. Agnieszka Wiśniewska) oraz nowa sesja Q&A „Bo mi się należy”.

Ceny promocyjne obowiązują do 31 stycznia 2027 r. lub do wyczerpania miejsc (od 2800 zł netto za udział bez noclegu). Program i zapisy: konferencja.laboratoryjnie.pl.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest skuteczne zarządzanie laboratorium?

To kierowanie personelem, procesami i systemem zarządzania zgodnym z ISO/IEC 17025:2018 w taki sposób, aby laboratorium konsekwentnie dostarczało ważne wyniki, zachowując bezstronność i poufność oraz dbając o relacje z klientami.

Jak często przeprowadza się audyt wewnętrzny w laboratorium?

Norma nie narzuca stałej częstotliwości. Audyty prowadzi się według programu, który uwzględnia ważność audytowanych procesów, zmiany w laboratorium oraz wyniki poprzednich audytów. Audytorzy powinni być bezstronni wobec audytowanej działalności.

Czym różni się audyt wewnętrzny od przeglądu zarządzania?

Audyt wewnętrzny sprawdza, czy laboratorium działa zgodnie z normą i własnymi procedurami. Przegląd zarządzania to ocena działania całego systemu przez kierownictwo, na podstawie m.in. wyników audytów, skarg, informacji zwrotnych i adekwatności zasobów, zakończona decyzjami o dalszych działaniach.

Dlaczego bezstronność i poufność są ważne w laboratorium?

Są podstawą zaufania do wyników i do samego laboratorium. Bezstronność zabezpiecza przed wpływem nacisków i konfliktów interesów, a poufność chroni informacje klienta przed ujawnieniem, także przypadkowym.

Kiedy i gdzie odbędzie się konferencja „Skuteczne zarządzanie laboratorium”?

IV Konferencja Laboratoryjnie.pl odbędzie się w dniach 12–14 kwietnia 2027 r. w Hotelu Binkowski w Kielcach. Szczegóły programu i zapisy są dostępne na stronie konferencja.laboratoryjnie.pl.

Krzysztof Wołowiec

Zobacz również

System zarządzania w laboratorium. Czy ISO 17025 działa także pomiędzy audytami?