24 czerwca 2026 r. weszło w życie Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, Dz.U. 2026 poz. 748. Razem z ustawą z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 605, stanowi ważny element wdrożenia unijnej dyrektywy 2020/2184.
Równolegle zmieniono również przepisy dotyczące nadzoru nad jakością wody w kąpieliskach i miejscach okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli. Dlatego laboratoria działające w tym obszarze powinny analizować nie tylko wymagania dotyczące wody do spożycia, ale również sektorowe wymagania dla badań wód kąpieliskowych.
Dla laboratoriów wykonujących badania wody to nie jest zmiana kosmetyczna. To temat, który może dotknąć metod badawczych, zakresu akredytacji, pobierania próbek, dokumentacji systemowej, granic oznaczalności, niepewności pomiaru oraz sposobu potwierdzania spełnienia wymagań.
Szersze podejście: cały łańcuch dostaw wody
Nowe przepisy wpisują się w podejście oparte na ocenie ryzyka obejmującej cały łańcuch dostaw wody — od ujęcia, przez uzdatnianie i dystrybucję, po punkt poboru u odbiorcy końcowego.
Dla laboratoriów oznacza to zmianę kontekstu badań. Wynik laboratoryjny staje się elementem szerszego systemu oceny ryzyka, a nie tylko pojedynczą odpowiedzią na pytanie, czy próbka spełnia wymagania w punkcie poboru.
Rozszerzony zakres badanych parametrów
Monitoring jakości wody obejmuje również parametry, które dla wielu laboratoriów nie były dotąd elementem standardowego, rutynowego zakresu badań — m.in. PFAS, bisfenol A, uran, mikrocystynę-LR oraz kwasy halogenooctowe. Zmieniono także wymagania dla części parametrów już wcześniej obecnych w monitoringu, w tym m.in. chromu i ołowiu.
Laboratorium powinno sprawdzić, czy dotychczasowy zakres badań i zakres akredytacji odpowiadają nowym wymaganiom oraz czy wdrożone metody są gotowe do pracy w wymaganych zakresach stężeń.
Granica oznaczalności i niepewność pomiaru
To jeden z najważniejszych obszarów z punktu widzenia laboratorium. Dla wielu parametrów kluczowe znaczenie ma wymaganie, aby granica oznaczalności metody nie przekraczała określonej części wartości parametrycznej — w wielu przypadkach 30% tej wartości.
Laboratorium powinno sprawdzić, czy stosowane metody nadal spełniają kryteria granicy oznaczalności oraz czy posiadane dane walidacyjne lub weryfikacyjne są wystarczające.
Zmieniły się również wymagania dotyczące dopuszczalnej niepewności pomiaru dla części parametrów. To nie oznacza automatycznie konieczności pełnej rewalidacji każdej metody, ale powinno uruchomić przegląd: czy metoda nadal spełnia wymagania, czy budżet niepewności jest aktualny i czy dokumentacja zawiera wystarczające dowody.
Częstotliwość pobierania próbek
Zmiany dotyczą również przedziałów objętości wody, które decydują o liczbie próbek pobieranych rocznie. Dodano m.in. odrębną kategorię dla najmniejszych dostawców.
Dla laboratoriów wykonujących również pobieranie próbek oznacza to konieczność sprawdzenia harmonogramów, umów, planów pobierania próbek oraz zapisów potwierdzających spełnienie nowych wymagań częstotliwości.
Kto może wykonywać badania w ramach monitoringu zgodności?
Nowe przepisy precyzują wymagania wobec laboratoriów wykonujących badania w ramach monitoringu zgodności. Laboratorium powinno sprawdzić nie tylko wymagania dotyczące metod badawczych, ale również wymagania formalne dotyczące możliwości wykonywania badań w tym obszarze, w tym kwestie wpisu do właściwej ewidencji laboratoriów, jeżeli mają zastosowanie do danego zakresu działalności.
To bezpośrednio dotyczy zakresu działania laboratorium, jego dokumentacji oraz sposobu wykazywania spełnienia wymagań.
System jakości laboratorium
Jedną z najważniejszych konsekwencji zmian jest konieczność połączenia wymagań sektorowych z wymaganiami PN-EN ISO/IEC 17025. Laboratorium powinno sprawdzić, czy jego system jakości obejmuje nie tylko ogólne wymagania normy, ale również szczegółowe wymagania właściwe dla badań wody do spożycia, kąpielisk i miejsc okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli.
W praktyce może to dotyczyć m.in. udokumentowania kompetencji personelu, nadzoru nad metodami, spełnienia wymagań dotyczących granic oznaczalności i niepewności, udziału w badaniach biegłości lub porównaniach międzylaboratoryjnych, zasad pobierania próbek oraz spójności zapisów z zakresem akredytacji.
Metody alternatywne
Nowe przepisy dopuszczają stosowanie metod alternatywnych wobec metod referencyjnych, pod warunkiem wykazania ich równoważności lub spełnienia określonych wymagań. Może to mieć znaczenie zwłaszcza dla laboratoriów rozważających wdrożenie metod szybszych, zautomatyzowanych lub opartych na innych zasadach oznaczania.
W praktyce nie wystarczy jednak sama decyzja o zmianie metody. Laboratorium powinno wykazać, że metoda jest odpowiednia do zamierzonego zastosowania, spełnia wymagania przepisów i została właściwie zwalidowana lub zweryfikowana.
A co z kąpieliskami?
Zmiany dotyczą również nadzoru nad jakością wody w kąpieliskach i miejscach okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli. Dla laboratoriów wykonujących takie badania oznacza to konieczność sprawdzenia wymagań dotyczących metod, pobierania próbek, dokumentowania wyników oraz spójności systemu jakości z wymaganiami sektorowymi.
To ważne szczególnie dla laboratoriów, które mają w zakresie zarówno wodę do spożycia, jak i wodę powierzchniową wykorzystywaną rekreacyjnie. W obu przypadkach nie wystarczy przeczytać nowego przepisu — trzeba przełożyć go na metody, zapisy, kompetencje personelu i zakres akredytacji.
Co to oznacza w praktyce dla laboratorium?
Zmiana przepisów to nie tylko nowy dokument do przeczytania. To seria pytań, na które laboratorium powinno sobie odpowiedzieć:
- czy dotychczasowy zakres akredytacji obejmuje nowe lub zmienione parametry objęte monitoringiem?
- czy stosowane metody spełniają nowe kryteria granicy oznaczalności?
- czy niepewność pomiaru dla zmienionych parametrów została sprawdzona pod kątem nowych wymagań?
- czy dokumentacja i procedury pobierania próbek uwzględniają nowe wymagania?
- czy system jakości laboratorium odpowiada sektorowym wymaganiom dla badań wody do spożycia i wody w kąpieliskach?
- czy personel wie, które zmiany wpływają na jego codzienną pracę?
Dla części nowych obowiązków przewidziano okresy przejściowe. Warto jednak zacząć analizę odpowiednio wcześnie, zamiast czekać do ostatniego momentu.
Właśnie tym zmianom i ich praktycznym konsekwencjom dla laboratorium poświęcone jest szkolenie 8 września 2026 r.: „Zmiany w przepisach obszarów regulowanych prawnie w zakresie wymagań stawianych laboratoriom wykonującym badania wody do spożycia przez ludzi, a także badania wody powierzchniowej w kąpieliskach i miejscach okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli”.
Program i zapisy: https://laboratoryjnie.pl/szkolenie-online-8-09-2026-r/